دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵ - ۱۳:۳۰

گفتگوی تفصیلی سلامت آنلاین با معاون پرستاری وزارت بهداشت

فضای اشتغال برای همه پرستاران مهیاست

محمد میرزابیگی

سلامت آنلاین- پرستاران را می توان در خط مقدم ارائه خدمات درمانی دانست. طی چند سال اخیر، حرف و حدیث ها درباره وضعیت پرستاران به حدی بوده است که برخی گروه ها با علم کردن پرچم حمایت از پرستاران، خواسته های سیاسی خود را پیش بردند و در این مسیر دست به نامه نگاری هایی هم زده اند.

در گفتگوی تفصیلی سلامت آنلاین با محمد میرزابیگی، معاون پرستاری وزیر بهداشت به همه این حرف و حدیث ها از منظری علمی، کارشناسی و به دور از هیاهوهای رایج سیاسی، پاسخ داده شده است که در پی می آید.

 طی سال های اخیر، آمارهای مختلفی از پرستاران اعلام شده است. گروه‌های پرستاری متفاوتی شامل کارشناس، کارشناس ارشد و دکترا، کمک پرستار، بهیار، کاردان و کارشناس اتاق عمل و کاردان و کارشناس بیهوشی یا هوش‌بری هم در کشور داریم؛ کمبود این نیروها بر اساس کدام آمار تخمین زده می شود؟

در دنیا چهار روش برای تعیین میزان پرستار لازم در هر کشور تعیین شده‌ است. بر اساس روش اول، نسبت تعداد پرستار به جمعیت هر کشور را مبنا قرار می دهند. مثلا در ژاپن به ازای هر هزار نفر جمعیت، هشت پرستار وجود دارد. این نرخ به طور متوسط در دنیا چهار پرستار به ازای هر هزار نفر جمعیت است.

بر این اساس، تعداد مورد نیاز پرستاران ما چقدر است؟

در کشور ما در حال حاضر به ازای هر هزار نفر جمعیت، ۱.۵ پرستار داریم؛ در حالیکه این نرخ باید بین سه (بر اساس کشورهای EMRO یا OECD) تا چهار پرستار برای هر هزار نفر جمعیت باشد. اگر جمعیت کشور را حدود ۸۰ میلیون نفر در نظر بگیریم، حدود ۳۲۰ هزار پرستار نیاز داریم. البته این بر اساس نسبت پرستار به جمعیت است. اگر مبنا را نسبت پرستار به پزشک بگذاریم، در دنیا این نسبت سه به یک است.

 با وجود عضویت ۱۱۵ هزار پزشک ایرانی در سازمان نظام پزشکی، تبعا به ۳۴۵ هزار پرستار نیازمندیم. بر اساس نسبت تعداد پرستار به تخت های بیمارستانی، می توان گفت با وجود ۱۱۰ هزار تخت دولتی بیمارستانی،  ۲۷۵ هزار پرستار و بر اساس تعداد کل تخت های تخت های دولتی و غیردولتی بیمارستانی،  ۳۳۷ هزار و ۵۰۰ پرستار لازم داریم.

 البته در این عدد، تعداد ۲۰ هزار تختی که دولت قول تحویل آنها را تا پایان سال ۹۵ داده هم لحاظ شده است. علاوه بر این قانونی به نام قانون ارتقاء بهره‌وری در کشور ما تصویب شده که تعداد ساعات کار پرستاران را کاهش می‌دهد. اگر مبنا را این قانون در نظر بگیریم، به عدد قبلی پرستاران مورد نیاز  کشور، ۳۰ درصد هم افزوده می‌شود.

این کمبود پرستار در کشور است یا مقدار مورد نیاز؟ تعدادی که شما اشاره کردید  نشان می دهد ما با معضل کمبود شدید پرستار مواجهیم.

نه، این اعداد، تعداد مورد نیاز است و نه کمبود. البته کمبود پرستار در همه جای دنیا وجود دارد. ۲۹ اردیبهشت امسال در ژنو با جیم کمپل، مدیر نیروی انسانی سازمان بهداشت جهانی دیداری داشتم. او گفت در نظام های سلامت دنیا، بیش از ۴۰ میلیون نفر کمبود نیرو داریم که ۸۰ درصد این کمبود، مربوط به بخش پرستاری است. آقای کمپل به این موضوع هم اشاره کرد که ۲۰ میلیون نفر از این مقدار کمبود مربوط به کشورهای در حال توسعه است. این کمبودها در دنیا و ایران ناشی از سختی شغل پرستاری است.

شما در دولت یازدهم برای رفع این کمبود چه کرده اید؟

همانطور که وزیر بهداشت هم بارها اشاره کرده اند، کارهایی که این دولت برای پرستاران و رفع کمبود نیروی پرستار کرده، بی سابقه است. نمی توانید در فعالیت های دولت های گذشته، نمونه ای مثل وزارت بهداشت دولت یازدهم پیدا کنید که برنامه های پرستاری، مانند سایر معاونت ها تدوین و تصویب شده باشد. همچنین در این دولت برنامه های پرستاری، در کلیت ساختار وزارت بهداشت اجرا شد که این امر بی سابقه است. این اتفاق در همان ابتدای حضور بنده اتفاق افتاد و در شورای معاونین تصویب شد و در کنار سایر برنامه های منظم و سالانه وزارت بهداشت قرار گرفت. اولین اقدام ما هم پیداکردن راهی برای رفع کمبود نیرو بود.

در زمان آغاز تصدی شما بر معاونت پرستاری، چقدر کمبود نیروی پرستار داشتید؟

تقریبا همین حدودی که در حال حاضر وجود دارد. این را حتما باید تاکید کنم که نیروی پرستار را نمی‌توانید در عرض ۲.۵ سال تربیت و به عرصه خدمات، تزریق کنید. دوران تحصیل دانشجویان پرستاری،  چهار سال است و پس از آن  به عنوان پرستار در بخش دولتی یا خصوصی مشغول به کار می شوند. در شروع کار، ما با حجم گسترده کمبود ۳۰۰ هزار پرستار مواجه بودیم. در حالی که دانشکده‌های پرستاری دولتی، نیمه‌دولتی و آزاد هم تنها ۵۵۰۰ تا ۶۰۰۰ فارغ‌التحصیل داشتند.

  ما تصمیم گرفتیم، پرستاران را مانند همه جای دنیا، به «حرفه‌ای» و «غیرحرفه‌ای» سطح‌بندی کنیم. در هیچ جا پرستاران غیرحرفه‌ای در دانشگاه آموزش نمی‌بینند. دوره‌هایی بین شش‌ماه تا یک سال تعریف می‌شود که دو سوم واحدهای این دوره‌ها، عملی و یک سوم، تئوری هستند. ما در ایران، این طرح را راه‌اندازی کردیم. بحث کمک‌پرستاری نشات گرفته از همین تصمیم است. بنا داشتیم یک چهارم تعداد پرستاران موجود کشور، پرستاران غیرحرفه‌ای باشند. این طرح باعث می شود در عرض یک سال، نیروها وارد بازار شوند. موضوع مورد موافقت وزیر و مورد تصویب شورای معاونین هم قرار گرفت. نهایتا مشخص شد که نیاز به تعریف دوره کمک پرستاری برای ارائه یک سری خدمات محدود هم داریم. این طرح نیز باعث می شد باری که اکنون بر روی دوش همراهان بیمار قرار دارد، برداشته شود.

در این طرح، چه فرقی میان بهیار و کمک‌بهیار با کمک‌پرستار هست؟ به نظر می‌رسد وظایف آنها کمی هم‌پوشانی دارد.

از سال ۷۶ به بعد تقریبا، فقط دوره کارشناسی پرستاری داشته‌ایم. چیزی به نام کاردان پرستاری نداریم که اگر باشند هم به دوران بازنشستگی خود نزدیک می شوند. در کل کشور هم حدود ۱۲ آموزشگاه بهیاری داریم که دوره آموزشی‌شان سه سال بوده، این مراکز نیروهایی تربیت می کنند که وظایف‌شان همپوشانی زیادی با پرستاران دارد و مدیران دانشکده های پرستاری هم موافق با دوره‌های آموزش بهیاری نیستند. در دهه هفتاد سه رده شغلی کمک‌بهیار، بهیار و کاردان را پیش از لیسانس پرستاری داشتیم، اما در طول سال‌های گذشته، این بوردهای آموزشی تحلیل رفته و نیرویی تربیت نکرده اند. ما سطح بندی را برای رفع تداخل بین این رده‌ها انجام دادیم. 

یعنی آن رده‌های قبلی را حذف یا ادغام کردید؟

ما همه آن رده‌هایی که گفتم به همراه رده‌های به وجود آمده در سال‌های اخیر مثل بیماریار، بهدار، بیماربهدار و ... را ساماندهی کردیم. این شغل‌ها را خود بیمارستان‌ها به خاطر نیاز مبرم به نیروی کمک پرستار ایجاد کردند. این رده‌ها، همان کارهایی که سابقا، کمک‌بهیارها انجام‌ می‌دادند، انجام می‌دهند. بررسی ها و تجارب، نه ایجاب می‌کرد که دوره‌های بهیاری سه ساله را با ۸۰ درصد همپوشانی با کوریکولوم و وظایف پرستاری ادامه بدهیم و نه بگذاریم دوره‌های کوتاه مدت چند ماهه بیماریاری و بهداری و امثال آنها ادامه پیدا کند. به این ترتیب تمام دوره‌های قبلی جمع و تبدیل به دوره‌ای یک ساله شدند. علاوه بر این، از یک سال پیش کوریکولوم و آیین‌نامه ای را نوشتیم که بر اساس آن نزدیک به ۱۸ هزار نفر در دوره‌های کمک‌پرستاری در حال آموزش هستند و تعدادی از آنها هم فارغ‌التحصیل شده‌اند. اولین گروه از این دانشجویان از مرداد و شهریورماه سال گذشته تحت آموزش قرار گرفته‌اند. جهاد دانشگاهی، تعاونی، انجمن پرستاران، هیئت‌مدیره‌های نظام‌پرستاری و استان‌ها در مقاطع زمانی مختلف برای جذب نیرو اقدام به عقد تفاهم با معاونت پرستاری کرده اند. بنابراین  هر ماه دو سه هزار نفر از این افراد که فارغ‌التحصیل می‌شوند، وارد بازار کار خواهند شد.

این دانشجویان چه زمانی استخدام می‌شوند؟

همین حالا در حال طی مراحل اجرایی و اداری جذب آنها هستیم.

اسامی استان‌ها را اعلام می کنید؟ الان در چه مناطقی، بیشتر به کمک پرستار نیاز دارید؟

ما در تمام استان‌های کشور  مجموعا ۱۰ هزار نفر از کمک پرستاران را جذب می کنیم. چون باید به ازای هر چهار پرستار، یک کمک‌پرستار داشته باشیم. البته ما ۱.۵ برابر آن ۱۰ هزار نفری که در وهله اول نیاز داشتیم، تربیت کردیم تا از بین این ۱۵ هزار نفر، ۱۰ هزار نفر را انتخاب کنیم. زیرا هر کسی که آموزش می‌بیند توانمندی لازم برای انجام این کارها را ندارد. لازم به ذکر است در فرایند اموزش این افراد، هیچ هزینه‌ای بر دوش دولت گذاشته نشد و در تمام مراحل، بخش خصوصی عهده‌دار آموزش بود. به دانشگاه های علوم پزشکی ابلاغ کرده ایم تا از این افراد، آزمون مجددی بر اساس منابع درسی بگیرند و آنها را مهارت سنجی کنند.

با وجود کمبود پرستاری که مسئولان و کارشناسان به آن اذعان دارند، آیا در زمینه افزایش توان تربیت نیروی پرستار حرفه ای اقدام و تلاشی داشته اید؟

زمانی که من کار خود را به عنوان معاون پرستاری  آغاز کردم، در سطح حرفه ای حدود پنج هزار و ۵۰۰ تا شش هزار پرستار فارغ التحصیل داشتیم. همان موقع ظرفیت دانشکده های پرستاری را دو برابر کردیم. این اقدام با همکاری متقابل معاونت پرستاری، معاونت آموزش، معاونت توسعه، معاونت درمان و ... انجام گرفت و با موافقت وزیر محترم بهداشت ابلاغ شد. بر این اساس از سال آینده سالانه حداقل ۱۲ هزار فارغ التحصیل خواهیم داشت.

آیا ما می توانیم به جامعه پرستاری مخاطب سلامت آنلاین خبر خوشی بدهیم که بر اساس برنامه ریزی های انجام شده، هر دانشجوی پرستاری که تربیت شود، بلافاصله استخدام خواهد شد؟

ببینید ما اصلا بیکاری در حوزه پرستاری نداریم. بیکاری در جامعه پرستاری واقعا صفر است. آن چه گه‌گاه گفته می شود به این دلیل است که به فرد متقاضی کار گفته می شود باید از این شهر به شهر دیگری برود. به عنوان مثال بیمارستانی در کرمان را مثال می زنم که باشرکتی قرارداد داشت و بنا به دلایلی، قرارداد خود را تمدید نکرد. اما به ۱۰۰ نفر نیروی پرستاری که با آن شرکت قرارداد داشتند، گفته شد این تعداد بیمارستان خصوصی و دولتی در شهرستان های تابعه استان کرمان آماده پذیرش شما هستند. اما بعضی از پرستاران حاضر نشدند به بیمارستان دیگر یا شهر دیگری بروند. خوب این بیکاری با آن بیکاری که ناشی از نبود فضای کار و اشتغال است، تفاوت دارد.

اما انتقاداتی هم از سوی جامعه پرستاری می شود. آیا واقعا این انتقادات فقط به خاطر این است که پرستاران بیکار حاضر نیستند در بخش خصوصی فعالیت داشته باشند و یا نمی خواهند به شهر دیگری بروند؟

من به شما نکته ای را با صراحت می گویم. الان اگر پرستاری ادعا می کند که بیکارم، به تهران بیاید تا در عرض ۴۸ ساعت برای او در همین پایتخت کار پیدا کنیم. نه برای یک نفر که همین الان دانشگاه های علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی ۱۵۰ نفر نیرو لازم دارند. اما باید بپذیرند کار در بیمارستان دولتی لزوما به معنای استخدام دولتی نیست.

به صورت قراردادی؟

این کار تحت عناوین مختلف مانند خرید خدمت از طریق شرکت آوای سلامت صورت می گیرد. چون استخدام دولتی روند اداری و بوروکراتیک خودش را باید طی کند و حتما نیاز به مجوز سازمان مدیریت و برنامه ریزی دارد. با این حال جناب وزیر با پیگیری های مداوم خود توانسته اند مجوز استخدام ۱۷ هزار نفر برای کل وزارت بهداشت و سراسر کشور را بگیرند که ۱۱ هزار نفر آن، نیروی پرستاری است.  

در مورد تفاوت توانایی های پرستاران حرفه ای و غیرحرفه ای توضیح بیشتری بدهید. چه میزان از کارهای یک پرستار حرفه ای را قرار است کمک پرستاران انجام دهند؟

کمک پرستاران حدود ۳۰ مهارت را می آموزند. در سطح حرفه ای مراقبت های عمومی را داریم که دانشکده های پرستاری موجود، این خدمات را آموزش می دهند. مراقبت های تخصصی حرفه ای هم در کنار این موارد داریم. دو سه سال است که کارشناس ارشد ویژه را هم تربیت می کنیم. الان کارشناس ارشد پرستاری نوزادان، سوختگی، CCU، ICU و NICU داریم و به سمتی می رویم تا پرستاران تخصصی تربیت کنیم. یک سری بخش های عمومی هم وجود دارد که نیاز به کارشناس ارشد پرستاری ندارد و در صورت لزوم می توانیم با برگزاری دوره های تخصصی کوتاه مدت مشکلات را حل کنیم. در این مورد، حدود ۱۸ دوره تخصصی تعریف کرده ایم.

این دوره ها از چه تاریخی دانشجو گرفته اند؟

از اواخر دولت گذشته این دوره ها آغاز شده است. دوره های کارشناسی ارشد مراقبت های ویژه را هم تعریف کردیم و گرایش هایی برای آن در نظر گرفتیم. علاوه بر این به صورت خرید خدمت، ۱۶ هزار نفر پرستار برای طرح تحول به کار گرفته شدند که ۷۰۰۰ نفر آنها برای بخش ها و بیمارستان های تازه تاسیس و ۹۰۰۰ نفر را برای اضافه حجم مراجعات جذب کردیم. با این وجود، چون نیازها به نیروی پرستار بالاست، هنوز نتوانسته ایم به مقدار کافی نیرو به بیمارستان ها تزریق کنیم. به این علت، سراغ دانشجویان ترم شش و هفت و هشت رشته پرستاری رفتیم و به آنها گفتیم که می توانند ۱۰۰ ساعت در ماه کار کنند. سال ۱۳۹۳ به آنها ساعتی ۵۰۰۰ تومان پرداخت می کردیم که در حال حاضر این مبلغ را به ساعتی ۶۰۰۰ تومان افزایش یافته است. این آیین نامه را به دانشکده ها ابلاغ کرده ایم و ۴۰۰۰ دانشجو در این طرح مشغول به فعالیت هستند. از سوی دیگر  پرستارانی که علاقه مند بودند بعد از انجام و اتمام دوره طرح شان باز هم فعالیت داشته باشند، همچنان مشغول به کارند.

پرداختی وزارتخانه به این دسته از پرستاران چقدر است؟

مشابه نیروهای پیمانی هستند. کارانه، اضافه کار و حقوق و ... را دریافت می کنند. از این طریق ۷۵۰۰ نفر را جذب کرده ایم. این اقدام در چارچوب طرح تحول سلامت انجام پذیرفت. ما معضل دیگری هم داشته و داریم؛ بین سه تا پنج درصد از پرستاران خانم، در مرخصی زایمان به سر می برند. به این ترتیب ۵۰۰۰ نفر هم به صورت موقت، جایگزین نیروی به مرخصی رفته شدند. قبلا کسی جایگزین این نیروها نمی شد. امروز این افراد به صورت قراردادی و با ۱۰۰ ساعت کار در ماه استخدام می شوند.

ارسال نظر

شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.