سه‌شنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۶ - ۱۵:۲۵

سلامت آنلاین گزارش می‌دهد

چرا هیچگاه برای مقابله با «خشم طبیعت» آمادگی نداریم؟

خسارتهای زلزله

سلامت آنلاین- خبر تلخ و ناگوار است. زمین لرزه‌ای به بزرگی ۷.۳  ریشتر حوالی ساعت ۲۲ یکشنبه شب، استان کرمانشاه و حوالی منطقه «ازگله» را لرزاند و صدها کشته بر جای گذاشت. لرزشی که در ۱۴ استان کشور هم احساس شد تا شاید زنگ خطری برای مسئولان و مردم باشد تا به یاد بیاورند که حادثه هیچ‌گاه خبر نمی‌کند و میزان آمادگی خود را در برابر «خشم طبیعت» بالا ببرند، اما تاکنون هیچ کدام از این زنگ خطرها در کشور ما جدی گرفته نشده است.

به گزارش سلامت آنلاین، هنوز تکنولوژی و قدرت بشر به آن درجه از پیشرفت نرسیده که بتواند از وقوع چنین پیشامدهایی جلوگیری یا حداقل زمان دقیق آن را پیش‌بینی کند، اما چه می‌شود که یک زلزله در یک نقطه از جهان تنها خساراتی جزئی به بار می‌آورد، اما همان زلزله با همان قدرت در کشور ما فاجعه می‌آفریند؟ سوال مهم تر اینکه که چرا ما هیچ‌زمانی برای چنین حوادث پیش‌بینی نشده‌ای آمادگی نداریم و همیشه در برابر خشم طبیعت، غافلگیر می شویم؟

خطر ۸۰ درصدی، آمادگی صفر درصدی!

کارشناس مدیریت عملیات امداد و نجات جواب این سوالات اساسی را تفاوت در نگرش‌ها می‌داند و به سلامت آنلاین می‌گوید: «مشکل اینجاست که همه افراد دخیل در مدیریت حادثه و همچنین افراد در معرض خطر، یک نگرش صحیح و یکسان با هم ندارند. ما متاسفانه خطر را جدی نمی‌گیریم و در این قصور، مسئولان و مردم هر کدام به سهم خود سهم دارند.»

حسام‌الدین نراقی ضمن یادآوری اینکه ۸۰ درصد مساحت ایران در معرض خطر گسل‌ها و زمین‌لرزه است، ادامه می‌دهد: «جز کویر مرکزی و کویر لوت که گسل‌های آنها خسارتی ندارد و عمیق نیست، سایر نقاط می‌تواند همراه با خسارت باشد. ما در حالی با خطر زندگی می‌کنیم که رفتارهای مناسب و آماده در مقابل خطر نداریم. کمااینکه یک ساعت و نیم قبل از زمین‌لرزه در منطقه ازگل استان کرمانشاه، یک زمین لرزه چهار و نیم ریشتر اتفاق افتاده بود و اگر رکوردهای ژئوفیزیک چند روز قبل از آن را هم نگاه کنیم، متوجه می‌شویم که منطقه لرزیده است. حتی رئیس سازمان ژئوفیزیک دانشگاه تهران و زمین‌شناسی کشور نیز این احتمال را تایید کرده بودند.»

وی ضمن انتقاد از اینکه تا زلزله رخ ندهد، بعضی از افراد جامعه نسبت به آن هرگز فکر نمی‌کنند، تصریح می‌کند: «مشکل ما بر سر آگاهی است و در این میان رسانه قادر است نقش بزرگی در آگاه کردن جامعه نسبت به نقش خود داشته باشد. استان کرمانشاه درگیر زلزله هفت و سه دهم ریشتری شده و چون این زمین لرزه در عمق ۱۹ کیلومتری زمین به وقوع پیوسته، گستره بزرگی از کشور را لرزانده است. مردم سایر استان‌ها اما به جای اینکه به دنبال جاهای امن منزل خود باشند و سطح آگاهی شان را بالا ببرند، پیام‌های تلگرامی و مجازی را منتشر می‌کنند.»

تجربه‌هایی که به ما درس نمی‌دهد

به عقیده کارشناسان، اگرچه جایگاه علم در مدیریت بحران بسیار بالاست، اما تجربه نیز نقش پررنگی در این مهم ایفا می‌کند. اتفاقاتی که می‌تواند به ما درس بدهد اما گویا این چنین نمی‌شود.

نراقی ضمن یادآوری زمین‌لرزه‌های رودبار و منجیل در سال ۶۹، زمین لرزه اردبیل و قائنات در سال ۷۵ و بم در سال ۸۲، خاطرنشان می‌کند: «ما همواره در استفاده از تجربیات گذشته مساله داشته‌ایم. به اندازه کافی تجربه داریم اما از این تجربه‌ها مستندسازی نمی‌کنیم و از آن چیزی نمی‌آموزیم. در حالی که باید این مسائل را پیگیری کنیم. کمااینکه فعالیت سازمان مدیریت بحران کشور ما از سال ۹۲ قانونی نیست. چرا که قانون دوره آزمایشی سازمان بحران کشور در سال ۹۲ به اتمام رسید. مسئولان چهار سال فرصت داشتند که قانون و آیین‌نامه بیاورند و در این چهار سال منابع سازمان مدیریت بحران کشور مصرف شد. این سازمان بودجه مستقیم ندارد و به دلیل اینکه در دوره قبل منابع را غیرهدفمند مصرف کرد، ‌سازمان برنامه و بودجه از تزریق بودجه مجدد آن جلوگیری کرد و آن را منوط به درخواست نمود. درواقع چهار سال است که با دستور رئیس جمهور و درخواست از مجلس این سازمان مشغول به فعالیت است.»

وی با تاکید بر اینکه مشکل ما در نوع رفتار مدیریتی، نظارتی و کنترل است، می‌گوید: «رسانه می‌تواند ابزار خوبی برای مانیتورینگ، دیده‌بانی و هشدار باشد. متاسفانه درحالت عادی مردم فراموش می‌کنند که نیازمند این مسائل هستند. آیین‌نامه بسیار مهم است اما متاسفانه شاهد این هستیم که هر کس هر کاری که می‌کند و هر رفتاری که برای مقابله با زلزله دارد بر اساس نظرهای شخصی خود اوست و نه بر اساس معیارهای علمی. باید از آنها سوال شود که استانداردی که مطابق آن حرکت می‌کنند چیست؟»

«مسکن مهر» ویران شده؛ آینه تمام نمای مدیریت بحران

این کارشناس مدیریت عملیات امداد و نجات با اذعان به وجود بحران در مدیریت، ادامه می‌دهد: «در حال حاضر فقط باید اشتباهات را نوشت و از برخی مسئولان مطالبه کرد. چرا مسکن مهر بر اثر وقوع زمین لرزه تخریب شده اما مسکن شخصی‌سازی که کنار آن بوده، آسیب ندیده است. مشکل ما اخلاق است. اخلاق باید در همه سطوح مسئولان، شهروندان، کارگران و رسانه‌ها حاکم باشد.»

 وی در ادامه ضمن اشاره به زمین لرزه‌ای که در سال ۹۲ با قدرت هفت و هشت دهم ریشتر شهرستان سراوان سیستان و بلوچستان را لرزاند، تصریح می‌کند: «اگر خاک آن منطقه به جای آهک، سنگی و بستر آن سخت‌تر بود، خسارتی ده‌ها برابر بدتر از زلزله بم داشتیم. الان سال ۹۶ است و چهار سال از آن حادثه گذشته است. باید بررسی کنیم که زیرساخت‌های ما تا چه اندازه آماده شده است؟»

نراقی با تاکید بر اینکه از سال‌های دور بحث بر سر این است که مکزیک، تهران و استانبول در معرض یک زمین لرزه بزرگ هستند، می‌افزاید: «حدود ۴۵ روز پیش زمین لرزه‌ای در کشور مکزیک روی داد. فقط کافی است رفتار سازه‌ای و عملکرد مدیریتی و مردم را در این کشور بررسی کرد و آن را با رفتار خود و مقاماتمان در زلزله غرب کشورمان مقایسه کنیم. مساله اینجاست که تجربه نمی‌کنیم و نمی‌خواهیم استانداردها را پیاده کنیم. در حالی که برای همه این رفتارها استاندارد وجود دارد.»

مردم و مسئولان چه باید بکنند؟

نوع رفتار مردم و مسئولان می‌تواند سرنوشت تلفات و خسارات بلایای طبیعی را عوض کند.

این کارشناس مدیریت عملیات امداد و نجات با بیان اینکه مدیریت خطرپذیری در حادثه با این هدف صورت می‌گیرد که از خسارت به انسان، اموال، محیط زیست و اقتصاد کم شود، می‌گوید: «خسارات اقتصادی از طریق مقاوم‌سازی ساخت و ساز ایمن و طراحی اصولی قابل رفع است. تلفات انسانی نیز با آموزش صحیح به کمترین حد ممکن می‌رسد. متاسفانه در زلزله غرب کشور، خیلی از مصدومان در زمان فرار زخمی شدند. با اینکه این همه صحبت شده که وقتی زمین می‌لرزد، افراد باید پناه بگیرند و بعد از توقف لرزش اقدام به خروج کنند، اما متاسفانه اولین کاری که مردم در هنگام خطر انجام می‌دهند، فرار است و بنابراین زیر دست و پا می‌مانند و زخمی می‌شوند.»

نراقی همچنین به اهمیت تجهیزات اشاره و تصریح می‌کند: «اگر مردم در شهر، روستا و حتی در خودروی شخصی، چند وسیله از جمله جعبه کمک‌های اولیه، بیلچه یا کلنگ داشته باشند، نیروهای امداد با مشکل امکانات مواجه نمی‌شوند و حتی خود مردم می‌توانند خیلی از کارها را انجام دهند. کمااینکه کلاس کمک‌های اولیه برای همه رایگان است و افراد می‌توانند در این کلاس‌ها هر مهارتی را یاد بگیرند.»

نراقی موضوع مهم بعدی را تامین منابع و مدیریت منابع می‌داند و توضیح می‌دهد: «رسانه‌ها باید به دنبال این باشند که بودجه ادارات کل، مدیریت بحران، بودجه هلال احمر و دستگاه‌های متولی مثل بنیاد مسکن و مسکن مهر به چه شکل صرف شده است؟ اگر این اطلاعات بررسی شود می‌توانیم به نقایص خود پی ببریم. متاسفانه ما مقداری دچار روزمرگی شده و برای آن حادثه بزرگی که می‌تواند هر لحظه در فلات ایران اتفاق بیفتد آماده نیستیم.»

وی در پایان می‌گوید: «ما تجربه تلخ تخریب ساختمان پلاسکو را نیز داریم. مهم ترین کار این است که از این اتفاقات درس بگیریم و از جوزدگی و شور بیرون بیاییم و کار را با شعور و منطق انجام دهیم. بهره‌وری یعنی انجام درست کار درست. پس اول باید کار، بعد روش انجام آن را تعریف کنیم و سپس آن را درست انجام دهیم.» (سلامت آنلاین/ محسن طاهرمیرزایی)