چهارشنبه ۱ آذر ۱۳۹۶ - ۱۰:۴۷

سلامت آنلاین از ضرورت نوسازی مراکز درمانی گزارش می‌دهد

بیمارستان‌های فرسوده؛ مین‌های آماده انفجار در زلزله

بیمارستان سر پل ذهاب

سلامت آنلاین- زلزله خبر نمی‌کند، یک باره می آید و همه چیز را نابود می کند؛ در این شرایط امید مردم بازمانده و آسیب دیده به مراکز درمانی و بیمارستانهاست که باید برای یاری مصدومان پای کار باشند. حال تصور اینکه در شهری زلزله زده بیمارستانها هم تخریب شود، سخت وحشتناک است؛ اینجاست که ضرورت نوسازی بیمارستانهای فرسوده صد چندان می شود. حال آنکه هم اکنون بیمارستان هایی در کشور وجود دارد که بیش از هفت دهه پیش ساخته شده و بسیار قدیمی و فرسوده هستند و در شرایط بحران زلزله، وضعیت را بحرانی تر می کنند.

به گزارش سلامت آنلاین، در تهران هم‌اکنون بیمارستان‌های ٩۶ ساله، ٧۵ و ٨۰ ساله زیاد است که باید برای ساخت و ساز مجدد آن فکری شود. کارشناسان در مورد وجود خطراتی از قبیل فرسودگی آسانسورها، غیرمقاوم بودن ساختمان‌ها و احتمال ریزش‌های ناگهانی، خرابی و نقص تاسیسات آب و برق و قدیمی بودن تجهیزات اللکترونیکی در بیمارستان‌های فرسوده هشدار می دهند. تعدادی از بیمارستان‌های ما در بافت‌های قدیمی واقع شده‌ و زمان ساخت بعضی از آنها به پیش از انقلاب برمی‌گردد. چنین بیمارستان‌هایی حتی از نظر سیستم آب و برق هم دچار مشکل هستند.

براساس تعریف سیستم استراتژی بین‌المللی کاهش بلایا که یکی از نهادهای مستقر در سازمان ملل متحد است، سه مساله در ایمنی و مقاوم‌سازی بیمارستان‌ها اهمیت دارد. سلامت ساختمان‌ها و تجهیزات الکترونیکی و پزشکی بیمارستان‌ها، ایمنی پرسنل و بیماران و ادامه فعالیت بیمارستان بعد از حادثه. یکی از برنامه‌هایی که در اولویت این نهاد و سازمان بهداشت جهانی قرار دارد ایمن‌سازی بیمارستان‌هاست. هرچند نماینده این سازمان در ایران، چند سال پیش کشور ما را یکی از کشورهای پیشرو منطقه از نظر ایمنی بیمارستان‌ها دانسته بود، اما مسئولان حوزه سلامت و بهداشت ایران تاکنون بارها در مورد ناایمن بودن بیمارستان‌ها به دلیل قدیمی و فرسوده بودن آنها هشدار داده‌اند.

کارشناسان معتقدند برای بازسازی تمام بیمارستان‌های فرسوده شش هزار میلیارد تومان اعتبار لازم است که البته تخصیص آن از سوی دولت به یکباره قابل انجام نیست، مگر آنکه به تدریج و به صورت پلکانی انجام شود. از طرفی به نظر می‌رسد فرایند بازسازی بیمارستان های قدیمی، خیلی به صرفه نباشد. کمااینکه تاسیسات کهنه و پیچیده این بیمارستان‌ها و همچنین قدیمی بودن ساختمان‌های این مراکز درمانی، هزینه‌کرد برای مقاوم سازی را تبدیل به اتلاف منابع می‌کند. بنابراین ساخت بیمارستان جدید توصیه می‌شود.

فرسودگی اما پایان ماجرا نیست. نکته نگران کننده، عدم پایداری و آسیب‌پذیری برخی بیمارستان‌های تازه تاسیس است. مشکلی که گریبان بیمارستان نوساز منطقه زلزله زده غرب کشور را گرفت و بر عمق بحران افزود. خیانتی که به وضوح می‌توان ردپای مجریان و پیمانکاران فاقد صلاحیت را در آنها دید. سال ۱۳۸۶ بود که طرح تدوین کتاب‌های استاندارد برنامه‌ریزی طراحی بیمارستان‌های ایمن با دستور وزیر بهداشت وقت آغاز شد. طرحی که با الگوبرداری از استانداردهای خارجی موجود، بومی‌سازی شد و تا سال گذشته به ۱۳ جلد کتاب در طراحی بیمارستان و یک جلد در طراحی مراکز آموزشی رسید.

سازه بیمارستان با توجه به مباحث پدافند غیرعامل و کتاب‌های مقررات ملی ساختمان، درجه اهمیت گروه یک دارد و ساختمان «با اهمیت خیلی زیاد» محسوب می‌شود. بنابراین سازه بیمارستانی، سازه‌ای نیست که در هنگام حوادث طبیعی یا غیرطبیعی به سادگی از چرخه کاربری خارج شود.

پسرخاله‌هایی که مجری ساخت بیمارستان می‌شوند!

بیمارستان های تخریب شده در زلزله از سوی وزارت راه و شهرسازی به وزارت بهداشت تحویل داده شد. عضو هیات مدیره انجمن صنفی طراح و ناظر استان تهران مشکل اصلی را پسرخاله‌ها و پسرعمه‌های مسئولان می‌داند که گاهی از طریق رانت و بدون هیچ گونه تخصصی مجری ساخت بیمارستان می‌شوند.

 مهندس علیرضا درودیان با بیان اینکه فرمت اسکلت ساخت بیمارستان با اسکلت ساختمان‌های معمولی تفاوت زیادی ندارد، به سلامت آنلاین می‌گوید: «اگر کاربری ساختمانی که به قصد سکونت ساخته می‌شود، به بیمارستان تغییر پیدا کند، برخی ضرایب طراحی بخصوص ضرایب ایمنی در برای زلزله تغییر می‌کند. اما به صورت کلی تفاوت زیادی میان این دو کاربری وجود ندارد.»

وی ادامه می‌دهد: «چه بخواهیم یک سینما بسازیم، چه بیمارستان و چه ساختمان، طبق نقشه با تیر، فنداسیون، ستون و... مواجهیم که کلیات آن بر اساس آیین‌نامه‌های موجود تعریف می‌شود. اما متاسفانه اتفاقی که در کشور ما می‌افتد این است که گاهی ساخت سازه، به دست اهل فن و مجری ذی‌صلاح سپرده نمی‌شود. به این دلیل شاهد اتفاقاتی نظیر آنچه در کرمانشاه افتاد، هستیم.»

درودیان تصریح می‌کند: « در همان مناطق زلزله زده برخی ساختمان‌ها که با اصول مهندسی طراحی شده‌ بودند، تخریب نشدند. برای یک متولی امر حوزه ساختمان جالب است که یک ساختمان هشت طبقه در زلزله هفت و سه دهم ریشتری مقاومت کرده که این نشان می‌دهد طراحی و اجرا صحیح بوده است. بنابراین نتیجه می‌گیریم که ساختمان بیمارستان تخریب شده در منطقه زلزله زده، در نحوه اجرا مشکل داشته است که باید در اسرع وقت بررسی شود که چرا پیمانکاری کار را انجام داده که فاقد توانایی یا دانش بوده است.»

وی با یادآوری اینکه سازمان برنامه و بودجه شرکت‌های مختلف را رتبه‌بندی کرده و مشخص کرده که چه کسی صلاحیت چه کاری دارد، خاطرنشان می‌کند: «توانایی انجام کار به رزومه شخص و کارهایی که انجام داده، بستگی دارد و سازمان هر کسی را مامور به انجام هر کاری نمی‌کند. مهندس بودن به تنهایی کفایت نمی‌کند و شخص باید تجربه‌ای هم داشته باشد که بتواند کاری در این حجم انجام دهد. اگر کار به شرکت دارای گرید و پیمانکار قابل قبول سپرده شود، مشکل کمتر می‌شود. ما زیرساخت‌های مناسب برای انجام کار را داریم، اما از این زیرساخت‌ها آن طور که باید استفاده نمی‌شود و گاهی کارها به دست افراد فاقد صلاحیت از جمله پسرخاله و پسرعمه فلان شخص سپرده می‌شود.»

از طراحی خوب بیمارستان تا اجرای بد

عضو هیات مدیره انجمن صنفی طراح و ناظر استان تهران در خصوص خطراتی که یک بیمارستان نا ایمن ایجاد می‌کند، می‌گوید: «مسلم است که بیمارستان برای زمان‌های بحرانی ساخته شده و در آن زمان است که باید خدمات ارائه دهد. اگر قرار است بیمارستان در شرایط بحران مثل سایر ساختمان‌ها از دور ارائه خدمت خارج شود که دیگر نباید نام بیمارستان روی آن گذاشت.»

وی ضمن اظهار تاسف از اینکه بیشتر بیمارستان‌های تهران نسبتا قدیمی هستند، خاطرنشان می‌کند: «شاید تنها بتوان از بیمارستان‌های جدید به بیمارستان میلاد اشاره کرد که حداقل از دهه هشتاد به بعد ساخته شده است. کمااینکه اکثر بیمارستان‌های فعال کنونی، به دلیل قدمت در حوزه طراحی نمی‌توانند پاسخ‌گو باشند. مثلا بیمارستان امام خمینی (ره) از بیمارستان‌های قدیمی و با طراحی قدیمی است. آن زمان آیین نامه طراحی وجود نداشته که این می‌تواند نگران کننده باشد. بیمارستان‌های طراحی شده با آیین نامه جدید که در دو دهه اخیر ساخته شده‌اند، از تعداد انگشتان دست کمتر است.»

مهندس درودیان که فرایند طراحی و ساخت بیمارستان‌ در شهر لندن را از نزدیک دیده است، می‌گوید: «ما در طراحی مشکلی نداریم  و جالب است که وقتی طراحی بیمارستان‌های ایران را با خیلی از کشورهای دیگر مقایسه می‌کنیم، می‌بینیم که نقشه‌های ما خیلی قوی‌تر است. کمااینکه در ابتدا تصور بنده این بود که کشورهای اروپایی باید در این زمینه از ما کامل‌تر باشند اما وقتی از نزدیک مقایسه کردم، نقشه‌های ما از لحاظ ارائه در وضعیت بهتری قرار داشت، اما مشکل ما در اجراست.»

وی با اشاره به اینکه ما از لحاظ طراحی ساختمان به بلوغ لازم رسیده‌ایم، تاکید می‌کند: «تنها مشکل ما در نحوه اجراست. متاسفانه هرکس پول دارد وارد عرصه ساختمان‌سازی می‌شود و ریزه‌کاری‌هایی از این دست که کار را باید به چه کسی واگذار کند و اینکه آیا طرف مقابل صلاحیت اجرا را دارد یا خیر، در نظر نمی‌گیرد.»

بیمارستان‌های ایران چقدر در برابر زلزله مقاوم هستند؟

سوالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که اساسا سازه‌های بیمارستانی در ایران تحمل چه درجه‌ای از زلزله را دارند و اگر خدایی ناکرده باردیگر زمین بلرزد، چند درصد از آنها تخریب می‌شوند؟

مهندس درودیان پاسخ به این سوال را کمی سخت می‌داند و می‌گوید: «کسی نمی‌تواند به راحتی به این سوال پاسخ دهد. چون زلزله دو موج اس و پی دارد و هر بار نوع موجی که تولید می‌کند، متفاوت است. مثلا در کشور ژاپن به دلیل برخورد یکی از امواج با کوه و بازگشت آن، تداخل دو موج ایجاد شد و با ایجاد موج قائم، خرابی بسیار زیادی به بار آورد. بنابراین زلزله به جنس خاک، محیط وقوع، جنس و عمق زلزله و موارد مختلف بستگی دارد. ممکن است یک زلزله پنج ریشتری به خاطر شرایط، بستر و جنس خاک که می‌تواند موج را تشدید کند یا عمق سطحی خود خرابی بیشتری ایجاد کند. در کل اگرچه خرابی زلزله به آیتم‌های زیادی بستگی دارد اما به صورت کلی شاید یک زلزله بالای پنج و نیم ریشتری اتفاقات ناگواری را در بیمارستان ها ایجاد کند.» (سلامت آنلاین/ محسن طاهرمیرزایی)