یکشنبه ۱ آذر ۱۳۹۴ - ۰۹:۴۲

۸۰۰۰ مرگ خاموش طی ۱۰ سال

جان‌هایی که کنار بخاری‌ها جا می‌مانند

گاز گرفتگی

سلامت آنلاین- مسعود ایثاری- بخاری‌ها که روشن می‌شوند، گازگرفتگی هم زیاد می‌شود. ظاهراً هشدار‌ها و توصیه‌های متعدد هم اثر چندانی بر کاهش این حوادث ندارد زیرا استفاده نادرست از وسایل گرمایشی احتراقی در ایران سالانه به طور متوسط جان بیش از ۸۳۰ نفر را می‌گیرد؛ مرگ خاموشی که بسادگی قابل پیشگیری است.

از آمارهای پزشکی قانونی کشور چنین برمیآید که به طور کلی طی ۱۰ سال گذشته، یعنی از ابتدای سال ۱۳۸۴ تا پایان شهریور امسال بیش از هشت هزار و ۵۰۰ نفر در اثر مسمومیت با گاز مونوکسید کربن جان خود را از دست داده‌اند. بر اساس این آمار‌ها، به طور میانگین حدود ۷۵ درصد مرگ و میر ناشی از مسمومیت با گاز مونوکسید کربن در نیمه دوم سال رخ می‌دهد. البته سهم ماه‌های گوناگون پاییز و زمستان در این میان متفاوت است. پرتلفات‌ترین ماه که بیش از ۲۰ درصد کل مرگ و می‌رهای سالانه در آن رخ می‌دهد، ماه دی است. دو ماه پر تلفات بعدی به ترتیب بهمن (با سهم بیش از ۱۷ درصد) و آذر (با سهم حدود ۱۴ درصد) هستند. در اهمیت این سه ماه همین بس که در مجموع بیش از ۵۰ درصد تلفات سال در آن‌ها رخ می‌دهد.

از سوی دیگر، فروردین پر تلفات‌ترین ماه نیمه اول سال است و جالب است بدانید میانگین مرگ و میر در آن تقریبا با اسفند برابر است. نکته قابل توجهی که از آمارهای پزشکی قانونی قابل استخراج است نسبت تلفات بر اساس جنیست افراد است. طی سال‌های گذشته مردان دو و نیم برابر بیش از زنان به دلیل مسمومیت مونوکسید کربن جان باخته‌اند. مقایسه کلی آمار تلفات در این بازه ۱۰ ساله روند محسوس صعودی یا نزولی را نشان نمی‌دهد، به همین دلیل می‌توان ارقام میانگین فوق را به صورت یک قاعده کلی و قابل تعمیم پذیرفت.

علائم مسمومیت با مونوکسید کربن

گاز مونوکسید کربن گازی سمی است و اگر استنشاق شود می‌تواند با هموگلوبین خون ترکیبی پایدار تشکیل دهد. هموگلوبین عامل اصلی رساندن اکسیژن به بافت‌های سراسر بدن است. به همین دلیل ترکیب شدنش با مونوکسید کربن سبب می‌شود نتواند وظیفه‌اش را به درستی انجام دهد و همین امر موجب بروز مسمومیت شده و به راحتی می‌تواند فرد را از پا درآورد. نکته بسیار مهم آن است که مونوکسید کربن گازی کاملا بی‌رنگ و بی‌بو است. از این رو بدون هیچ علامتی منتشر می‌شود و فرد بدون آنکه بداند آن را استنشاق می‌کند و مسموم می‌شود. به همین دلیل است که مرگ ناشی از این مسمومیت را «مرگ خاموش» می‌نامند.

به طور کلی، علائم مسمومیت مونوکسید کربن را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: علائم مراحل اولیه و علائم مراحل پیشرفته. علائم مراحل اولیه که در بسیاری از بیماری‌های دیگر نیز بروز می‌کند بیشتر شامل سردرد، سرگیجه، خمیازه‌های مکرر، ضعف جسمانی و خواب آلودگی است. در این مراحل ممکن است حالت تهوع و استفراغ و نیز کاهش قدرت دید نیز بروز کند. نکته بسیار مهم آن است که این علائم شبیه علائم آنفلوانزا یا سرماخوردگی شدید است و بسیاری از افراد در مواجهه با آن به تصور ابتلا به آنفلوانزا به رختخواب می‌روند تا استراحت کنند که متاسفانه بد‌ترین و خطرناک‌ترین اقدام ممکن است.

علائم مراحل پیشرفته را می‌توان کبود شدن برخی نواحی بدن مانند دور لب‌ها، دست‌ها و نوک انگشتان بر شمرد. اگر در چنین شرایطی اقدام بسیار عاجل صورت نگیرد فرد بختی برای زنده ماندن نخواهد داشت.

اقدامات اولیه برای نجات جان مصدوم

در مواجهه با مسمومیت مونوکسید کربن، اولین و مهم‌ترین اقدام، خارج کردن فرد از محیط آلوده و انتقال او به فضای باز است تا بتواند هوای آزاد استنشاق کند. به این ترتیب از پیشروی مسمومیت جلوگیری خواهد شد. اگر حال عمومی فرد چندان مناسب نیست، حتما کمربند و دکمه‌هایش را باز کنید. در این مرحله در صورت نیاز با اورژانس تماس بگیرید و تا رسیدن اورژانس در صورت آشنایی با کمک‌های اولیه سعی کنید راه‌های تنفس او را باز نگهدارید و به او اکسیژن‌رسانی کنید. اگر تنفس بیمار قطع شده باشد، باید بلافاصله اقدام به انجام عملیات احیا کرد.

چگونه به جنگ مرگ خاموش برویم؟

گاز مونوکسید کربن در اصل حاصل احتراق ناقص است، یعنی از سوختن ناقص سوخت‌های فسیلی مانند ذغال، نفت، گازوئیل، بنزین و گاز (اعم از گاز شهری یا گازهای سیلندری) پدید می‌آید. به همین دلیل، راه اصلی پیشگیری از مسمومیت جلوگیری از سوختن ناقص این مواد در محیط‌های بسته یا بدون جریان هوای کافی است.

با رعایت نکات زیر به سادگی می‌توان از تولید این گاز و در نتیجه خطر مسمومیت پیشگیری کرد:

۱-هرگز از بخاری یا چراغ‌های غیر استاندارد برای گرم کردن محیط بسته استفاده نکنید.

۲-هرگز بدون نصب دودکش از بخاری‌ها، آب‌گرم‌کن‌ها، پکیج‌ها و غیره استفاده نکنید.

۳-همواره از سلامت لوله بخاری و دودکش و باز بودن کامل مسیر آن‌ها مطمئن باشید. توجه داشته باشید که استفاده از لوله بخاری منعطف که به لوله‌های فلکسیبل یا آکاردئونی معروفند بسیار خطرناک است. هرگز از این لوله‌ها به عنوان لوله بخاری منزل یا فضاهای بسته استفاده نکنید. این لوله‌ها به دلیل درزهای فراوانی که دارند به هیچ وجه نمی‌توانند گاز را درست به خارج منتقل کنند.

۴-یکی از خطرناک‌ترین روش‌ها برای دفع دود و گاز حاصل از احتراق، فرو بردن سر لوله بخاری در ظرف آب است.

۵-از سالم بودن و نصب صحیح اتصالات لوله بخاری کاملا مطمئن باشید.

۶-برای دودکش حتما از کلاهک H استفاده کنید. سایر کلاهک‌ها از خروج کامل گاز جلوگیری می‌کنند.

۷-نصب پکیج‌های حرارتی را صرفا به نمایندگی‌ها و تکنیسین‌های مجاز بسپارید.

۸-داغ بودن لوله بخاری و دودکش در تمام مسیر، مهم‌ترین نشانه سالم بودن و درست کار کردن آن است. هر از گاهی امتحان کنید تا از داغ بودن آن مطمئن شوید.

۹-اگر از بخاری یا وسایل گرمایشی احتراقی در فضای بسته استفاده می‌کنید، حتما منافذی را برای جریان هوای بیرون و تامین اکسیژن کافی باز بگذارید.

۱۰-هرگز برای گرم کردن فضاهای بسته به ویژه محیط‌هایی مانند فضای داخلی خودرو، حمام منازل و از این دست از گازهای پیک نیک یا وسایل گرمایشی احتراقی بدون دودکش استفاده نکنید.

۱۱-هرگز در گاراژهای در بسته به مدت طولانی اتومبیل خود را روشن نگذارید.